Dünyanın En Uzun Seyahat Günlüğü Hangisi?

Dünyanın En Uzun Seyahat Günlüğü Hangisi?

“Evliya Çelebi’nin 10 Ciltlik Seyahatnamesi”
UNESCO Dünya Belleği Programı’nın kabul açıklamasında aynen bu sözler kullanılmış.

Tarihin popüler gezginlerinden Marco Polo’nun “II Milione” ve İbn Battuta’nın “Rihla” günlüklerinden çok daha uzun olan bu seri 17. yüzyıldaki siyasi ve kültürel yapıya dair ilginç bilgiler veriyor.

Seyahatnamede coğrafya, folklor, dil, yemek tarifleri, bölgesel mimari gibi birçok detaya da yer vermiş:
Hezarfen Ahmet Çelebi’nin Galata Kulesinden kanatla uçması,
Kafkasya’da cadıların gökyüzü savaşı,
1621 kışında Boğaziçi’nin buz tutması,
Lagari Hasan Çelebi’nin padişah huzurunda roketle uçması,
Erzurum soğuğunda havada donan kedi,
Safranbolu evlerini detaylı anlatımı.

Kendine has anlatımı ile ilk kez Evliya Çelebi’den duyduğumuz bu detaylar, Türk edebiyatı için de mihenk taşlarından. Kitaplar sayesinde Anadolu ve civarındaki 411 yerin ilk envanterine ulaşabiliyoruz.

Kendisi 17. yüzyılda yaşasa da ilk derleme eseri ölümünden 200 yıl sonra, II. Abdülhamid Osmanlısında sansürle yayınlanmış. O dönemin siyasi baskısına aldırış etmeyen bir kesimin gerçek nüshalara sahip çıkmasından dolayı bugün orijinal esere ulaşabiliyoruz.

10 ciltten 6’sı Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi’nde, 3 cildiyse Süleymaniye Yazma Eserler Kütüphanesi’nde saklanıyor.

Bugünkü global popülaritesini Chicago Üniversitesi öğretim üyelerinden Prof. Robert Dankoff’a borçluyuz. Dankoff’un yaptığı çalışmalar ile Evliya küresel bir üne kavuşmuş, ondan sonra birçok kaynak ve araştırmada kendisine yer bulmuştur.
Bu trendin devamında 2013 yılında devletimizin başvurusu ile Seyahatnameler UNESCO Dünya Belleği Programına kabul edilmiş ve tüm nüshaları dijital ortama aktarılarak varlığı garanti altına alınmış.

1992 yılında hayata geçen “UNESCO Dünya Belleği Programı” her iki yılda bir topladığı komisyon ile dünya çapında bozulma ve unutulma riski taşıyan kültürel miraslarımızı koruyup teknolojik imkanlarla evrensel erişime açmayı ilke edinmiş. Listede çok tanıdık eserler var:

Kadeş Anlaşması, -tarihin bilinen ilk barış anlaşması- (2001, Türkiye)
Magna Carta Nüshaları (2009, İngiltere)
Evliya Çelebi Seyahatnamesi (2013, Türkiye)
Piri Reis Haritası (2013, Türkiye)
Divan-ü Lügat-it-Türk (2017, Türkiye)
Mevlana Külliyatı (2023, Türkiye)

Hiç evlenmedi, hayatını yolda geçirdi. Gezginlik dışında da birçok mesleği var:
Enderun eğitimli hafız, katip, musahip (hanedan ve paşaların sırdaşı görevi), hanende (ses sanatçısı), sipahi, elçi, ulak.
Kendisine belki “Hezarfen” diyemeyiz ama bu çok yönlü kişiliği ile birçok görevin üstesinden gelerek 3 kıtada 50.000 km yol katedebilmiş.

Bugün özellikle onun oluşturduğu rotayı takip eden çok fazla gezgin var.

Bize miras olarak bıraktığı bazı eğlenceli ve güzel sözleri:
“Seyahat Ya Resulallah”
“Aşık oldum aleme, gezdim alemi”
“Dünya bir yolcudur, alem bir handır”
“Her şehrin bir ruhu vardır, onu koklamak lazımdır”

Kaynakça

  1. UNESCO Memory of the World, “Evliya Çelebi’s ‘Book of Travels’ in the Topkapı Palace Museum Library and the Süleymaniye Manuscript Library”, 2013. Kaynağı aç
  2. TDV İslâm Ansiklopedisi, “Evliyâ Çelebi”. Kaynağı aç
  3. TDV İslâm Ansiklopedisi, “Seyahatnâme (Evliyâ Çelebi)”. Kaynağı aç
  4. Hürriyet Daily News (AA), “Çelebi’s book enters into UNESCO list”, 23 Haziran 2013. Kaynağı aç
  5. Wikipedia, “Memory of the World Register – Europe and North America”. Kaynağı aç
  6. Wikipedia, “Memory of the World Programme”. Kaynağı aç
  7. Wikipedia, “Robert Dankoff”. Kaynağı aç
  8. TDV İslâm Ansiklopedisi, “Hezarfen Ahmed Çelebi”. Kaynağı aç
  9. Daily Sabah (Ali Tüfekçi), “Witches, zombies, vampires in Ottoman Empire through narrative of traveler Evliya Çelebi”, 29 Eylül 2020. Kaynağı aç
  10. Wikipedia, “Memory of the World Register – Asia and the Pacific”. Kaynağı aç

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir