
Tabii ki Vecihi Hürkuş.
Vecihi K-VI adını verdiği, Haziran 1923’te yapımına başladığı uçağını Aralık 1924’te bitirdi. Yerli kereste, bez ve çelik çubuklar kullandı, savaş ganimeti olarak ele geçen Yunan uçağının Benz marka motorunu takarak uçuşa hazır hale getirdi. Kendi tabiriyle “Montajcılık değil, uçak yapıcılığıydı.” ve yaptı. İlk uçuşu İzmir Gaziemir üzerinde gerçekleştirdi. Bu ilk uçuştu.
Tabi sonrası trajikomik hikayelerle dolu. Uçmayı başardı, ancak uçuşu izinsiz gerçekleştirdiği gerekçesiyle hemen arkasından 10 gün hapis ve maaş cezası aldı. Üzücü tarafı uçuşa izni için yetkili bir merciinin olmayışı. Yani uçuş iznini veren heyette kesinlikle uçak mühendisi olmalı, ancak o dönem uçak mühendisi olmadığından heyet rapor vermekten korkmuş ve denetimden sürekli kaçınmış. Bunun yerine “Güveniyorsan uç, bizi de kurtar, inersen raporu veririz.” demişler. Uçağı uçurmayı başarmış, ama o raporu alamamış. Ceza sonradan iptal olsa da uçak geri alamamış.
Bu olay üzerine Hava Kuvvetlerinden ayrıldı.
Evet Havacıydı:
Vecihi Bey Osmanlı’da uçak makinisti yani teknik sorumlu olarak yetişmiş, 1. Dünya Savaşında Bağdat’a gitmiş, ilk uçuşunu pilot yanında gözlemci olarak yapmış. Bu uçuş tutkuya dönüşmüş. Cephede geçirdiği uçak kazası sonrası İstanbul’a dönmüş ve 1916’da pilot olmuş, hatta Kafkas Cephesinde Rus uçağı düşürmüş.
Hem uçak düşüren hem çok motorlu uçakla uçan ilk Türk Pilotu da ta odur.
Yıl 1923
Dünya turundaki bir İtalyan yolcu uçağı arıza yapıp Edirne’de zorunlu iniş yapar. Uçak onarılamaz ve İtalyanlar uçağı Türkiye’ye hediye eder. Vecihi Hürkuş görevlendirilir ve uçağı onarıp Edirne’den İzmir’e uçurmayı başarır. Bu Türkiye’de yapılan ilk sivil uçuş olarak kabul edilir.
Bu olaydan etkilenen bir havacı müfettişin talebiyle uçağa “Vecihi” adı verilir. Bu olay onı kendi uçağını yapma fikrine iter.
Yıl 1930
İlklerin adamı kendi uçağını üretir. Vecihi XIV ülkenin ilk sivil uçağıdır.
Yıllar sonra yine uçuş izni talep etmiş, yine uçak mühendisinin olmayışı nedeniyle onay alamamış.
Aklına parlak bi fikir gelmiş: Uçağı parçalayıp trenle Çekoslovakya’ya gönderip orada toplamış ve belgeleri oradan almış. Birkaç gün sonra Türkiye’ye uçağıyla dönmüş. Sonra birçok şehirde gösteri uçuşları yapmış. Fakat bu uçuşlar için Savunma Bakanlığının vereceği uçakların kullanılması idari kararı ile Vecihi XIV atıl hale getirilmiş.
Sonra uçak üretimine devam ederken ilk sivil uçuş okulunu kurar. İlk kadın pilot Bedriye Gökmen bu okuldan mezun olmuştur.
1954’te Ziraat Bankasından aldığı kredi ile ülkenin ilk sivil şirketi Hürkuş Hava Yollarını kurar. DHY’nin uçmadığı uçakları satın alıp tamir eder. Seferlerde yaşanan kazalar, sabotaj iddiaları, devlet havayolunun yarattığı rekabet baskısı ve bürokratik engeller ile şirket batar.
Büyük maceralarla geçmiş hayat ne yazık ki 1969’da sefaletle son buldu. Birçok şey başardı. Belki yanlış yer, yanlış zaman. Ancak onun ismi yaşamaya göklerde devam ediyor.
Kaynakça
- Wikipedia, “Vecihi Hürkuş”. Kaynağı aç
- Wikipedia, “Vecihi K-VI”. Kaynağı aç
- STRASAM, “Pioneer and Hero of Turkish Aviation History on the 54th Anniversary of His Death: Vecihi Hürkuş”, 2023. Kaynağı aç
- Early Aviators, “Vecihi Hürkuş”. Kaynağı aç
- TÜBİTAK Bilim Genç, “Vecihi Hürkuş’un İlk Yerli Uçakla Uçuşu”. Kaynağı aç
- Gazete Gerçek Hayat (gzt.com), “Kafkas cephesinde uçak düşüren ilk Türk: Vecihi Hürkuş”. Kaynağı aç
- Hürriyet Daily News, “Turkey remembers unsung aviation hero”. Kaynağı aç
- Pegasus Blog, “Aklı Fikri Havada Bir Hürkuş”. Kaynağı aç